Bilimsel Okunabilirlik Ölçütü

Ateşman Okunabilirlik Analizi Nedir?

Ateşman Okunabilirlik Formülü, Türkçe metinlerin ne kadar kolay veya zor okunduğunu sayısal bir puanla gösteren, bilimsel araştırmalarda ve eğitim materyali geliştirmede yaygın kullanılan bir ölçektir. Ateşman Okunabilirlik Analizi öğretmenler ve geliştiriciler için ücretsiz ve açık erişimli olarak sunulmaktadır.

Temel fikir

Okunabilirlik formüllerinin çıkış noktası şudur: Eğer bir metindeki kelimeler çok uzun ve cümleler çok karmaşıksa, o metni okuyup anlamak daha fazla çaba gerektirir. Ateşman, İngilizce için geliştirilen Flesch formülünü Türkçe’ye uyarlayarak, Türkçe metinler için özel katsayılar hesaplamıştır.

Formül, iki temel gösterge üzerinden çalışır:

  • Ortalama kelime uzunluğu (hece cinsinden) – uzun kelime = daha zor okuma
  • Ortalama cümle uzunluğu (kelime cinsinden) – uzun cümle = daha zor okuma

Matematiksel formül

Okunabilirlik Puanı = 198.825 − (40.175 × Ortalama Kelime Uzunluğu)
          − (2.610 × Ortalama Cümle Uzunluğu)

Burada:
X₁ = hece cinsinden ortalama kelime uzunluğu,
X₂ = kelime cinsinden ortalama cümle uzunluğudur.

Nasıl hesaplanır?

  • Metindeki toplam cümle, toplam kelime ve toplam hece sayılır.
  • Ortalama kelime uzunluğu = (toplam hece) / (toplam kelime).
  • Ortalama cümle uzunluğu = (toplam kelime) / (toplam cümle).
  • Bu iki değer formüle yerleştirilir ve 0–100 arası bir puan elde edilir.

Puanın yorumu

Puan yükseldikçe metin daha kolay, puan düştükçe daha zor kabul edilir. Aşağıdaki tablo, EDOM içinde de kullandığımız tipik bir sınıflamadır:

Puan Aralığı Seviye Yaklaşık Sınıf Düzeyi
90 – 100 Çok Kolay İlkokul 1–2. sınıf
70 – 89 Kolay İlkokul 3–4. sınıf
50 – 69 Orta Güçlükte İlkokul 5–6. sınıf
30 – 49 Zor Ortaokul düzeyi
0 – 29 Çok Zor Lise ve üzeri

Kullanım alanları

  • Okuma güçlüğü ve disleksi alanında metin düzeyi seçimi
  • Ders kitabı ve hikâye kitaplarının sınıf düzeyine uygunluğunu kontrol etme
  • Akademik araştırmalarda okunabilirlik karşılaştırmaları
  • Metin sadeleştirme ve uyarlama çalışmalarında öncesi/sonrası ölçüm

EDOM içinde kullanım

EDOM programında, özellikle kelime, cümle ve metin okuma etkinlikleri tasarlanırken, metinlerin hedef sınıf düzeyine uygun olup olmadığını kontrol etmek için Ateşman puanından yararlanıyoruz. Böylece çocuklara ne çok zor ne de gereğinden fazla kolay metinler sunmamaya dikkat ediyoruz.

Örnek kısa hesaplama

Diyelim ki elimizde şu özelliklere sahip kısa bir metin var:

Önce ortalamaları hesaplarız:

Bu değerleri formüle yerleştiririz:

Okunabilirlik Puanı = 198.825 − (40.175 × 2.25) − (2.610 × 16)
≈ 198.825 − 90.39 − 41.76 ≈ 66.7

66.7 puan, yukarıdaki tabloya göre “Orta Güçlükte” bir metne karşılık gelir; bu seviye genellikle üst ilkokul (5–6. sınıf) için uygundur.

Kaynak ve önerilen atıf

Ateşman okunabilirlik formülü, aşağıdaki çalışmaya dayanmaktadır:

Ateşman, E. (1997). Türkçede okunabilirliğin ölçülmesi. Türk Dili Dergisi, 1997(XXX), 71‑74.

Bu sayfada yer alan açıklamalar eğitim ve bilgilendirme amaçlıdır. Bilimsel yayınlarda lütfen orijinal makaleye atıf veriniz.

Okunabilirlik Analizi Yap Ana Sayfaya Dön